Kontakty z dzieckiem a sprawowanie władzy rodzicielskiej.

  • Jacek
  • Sierpień 31, 2017
  •   Prawo
  • Możliwość komentowania Kontakty z dzieckiem a sprawowanie władzy rodzicielskiej. została wyłączona

W swojej praktyce zawodowej spotkałam się wielokrotnie z pytaniami jaka jest relacja pomiędzy władzą rodzicielską a kontaktami rodzic-dziecko. Odpowiedź bywa dla wielu osób zaskakująca, bowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami – prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów rodziców z dzieckiem jest niezależne od władzy rodzicielskiej ( art. 113 par. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej jako: k.r.o.)! Przysługuje więc ono rodzicom również w przypadku pozbawienia, ograniczenia czy też zawieszenia władzy rodzicielskiej, jest bowiem ich prawem osobistym ( tak: wyrok Sądu najwyższego z dnia 08 września 2004 r., IV CK 615/03, Lex nr 122840). Zasada ta podlega ograniczeniom wyłącznie w przypadku zagrożenia dobra dziecka.

Definicje kontaktów znajdziemy w art. 113 par 2, zgodnie z którym „kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem ( odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejscem stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej”.

Przesłanką ustalenia tychże kontaktów jest, zgodnie z treścią art. 113 k.r.o.:

1. stałe przebywanie dziecka u jednego z rodziców albo

2. sprawowanie pieczy na dzieckiem przez opiekuna nie będącego rodzicem lub też

3. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej.

W przypadku wskazanym w punkcie pierwszym (występującym de facto najczęściej) przepis stanowi, iż: „ Jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia”, dopiero „ w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy” ( art. 113 (1) par. 1 k.r.o.). Rodzice mają więc pełną swobodę w powyższym zakresie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przypadków wskazanych w punktach 2 i 3 ( art. 113 par. 2 k.r.o.).

Jeżeli natomiast chodzi o sąd opiekuńczy – może on zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów zawsze gdy wymaga tego dobro dziecka ( art. 113 (5) k.r.o.).

Jak wygląda postępowanie sądowe w sprawie ustalenia bądź zmiany kontaktów? Odpowiedź znajdziemy w szczegółowych regulacjach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego ( dalej jako k.p.c.). Może więc być ono wszczęte na wniosek oraz z urzędu. O kontaktach orzeka sąd opiekuńczy, którym jest sąd rodzinny – wydział rodzinny i nieletnich utworzony w sądzie rejonowym, a w przypadku jego braku – wydział cywilny. Wyłącznie właściwy miejscowo jest „ sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu. Jeżeli brak i tej podstawy – właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy” ( art. 569 par. 1 k.p.c.). Ponadto „ W wypadkach nagłych sąd opiekuńczy wydaje z urzędu wszelkie potrzebna zarządzenia nawet w stosunku do osób, które nie podlegają jego właściwości miejscowej, zawiadamiając o tym sąd opiekuńczy właściwy miejscowo” ( art. 569 par. 2 k.p.c.).

Zgodnie dalej z art. 576 par. 1 k.p.c. przed wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy sąd wysłucha przedstawiciela ustawowego osoby, której postępowanie dotyczy ( np. rodzica, opiekuna nie będącego rodzicem), a w wypadkach ważniejszych, w miarę możności – jej osoby bliskie ( krewnych, powinowatych a także osoby związane z dzieckiem uczuciowo). Oceny, czy zachodzą „wypadki ważniejsze” sąd powinien dokonywać każdorazowo przy uwzględnieniu okoliczności sprawy ( tak: M. Skibińska (w:) E. Marszałkowska – Krześ (red.), Meritum. Postępowanie cywilne, Warszawa 2017 , s. 915).

Sąd może również wysłuchać dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Istotną kwestią jest, iż wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych. ( art. 576 par. 2 k.p.c.).

Co ważne sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego, jak również zwrócić się do właściwej jednostki organizacyjnej wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej o informacje dotyczące zarówno małoletniego jak i jego środowiska. W szczególności dotyczą one jego zachowania się małoletniego i jego warunków wychowawczych, sytuacji bytowej rodziny, przebiegu nauki małoletniego i sposobu spędzania wolnego czasu, jego kontaktów środowiskowych, stosunku do niego rodziców lub opiekunów, podejmowanych oddziaływań wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w środowisku uzależnień małoletniego ( art. 570 (1) par. 1 k.p.c.). Sąd może również zlecić przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych przez Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów, działających przy Sądach Okręgowych.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd opiekuńczy wydaje postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Zgodnie z treścią art. 578 par. 1 k.p.c. jest ono skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia, a jeżeli ogłoszenia nie było – z chwilą jego wydania.

W kolejnym wpisie wskażę przesłanki ograniczenia a nawet zakazu utrzymywania kontaktu z dzieckiem na gruncie obowiązujących przepisów prawa, stanowiące niezwykle istotną kwestię z punktu widzenia każdego z rodziców.

 

Radca prawna TOROTAX sp. z o.o.

Ewa Ciesielska

 

Źródła:

1. ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy

2. ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego

3. M. Skibińska (w:) E. Marszałkowska – Krześ (red.), Meritum. Postępowanie cywilne, Warszawa 2017

4. wyrok Sądu najwyższego z dnia 08 września 2004 r., IV CK 615/03, Lex nr 122840

5. Małgorzata Zając – Rosińska, Katarzyna Zdun Załęska, Sprawy o kontakty rodziców z dzieckiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, Temidium, lipiec 2017 , s. 44-46